Volkstuinvereniging Groen Gennep - Eindhoven: wintertuinieren

Wintertuinieren

Wintertuinieren? De winter is het seizoen van vooral kou, rust en stilte op de volkstuin. 't is te koud voor vruchtgroenten en tijdens de vorst groeit er niets. Maar eigenlijk is de "echte" winter maar kort. Het groeiseizoen wordt eerder beperkt door de korte daglichtperiode dan door de kou. Dan is het heel verrassend hoeveel er nog groeit, wat er te oogsten is of te zaaien voor de oogst vroeg in het voorjaar.

Deze pagina is tot stand gekomen n.a.v. een lezing van Iriah over wintertuinieren. Iriah heeft een moestuin op complex Blixembosch. Door haar ziekte kan Iriah niet goed overweg met de reguliere groentes. Ze is volledig afhankelijk van wat haar moestuin het hele jaar opbrengt en vaak de enige die nog in de winter op de tuin actief is.

Deze lezing is in samenwerking met Proeftuin040 gehouden in de kantine van Groengennep.

Disclaimer:
Zowel Iriah, VTV-Groengennep als Proeftuin040 zijn niet verantwoordelijk voor de gevolgen van de teelt en of consumtie van de op deze pagina vermelde groenten.

Omdat sommige van de hier vermelde soorten nogal bekende woekeraars zijn is het telen alleen toegestaan mits andere tuinleden hiervan geen hinder ondervinden. U bent zelf verantwoordelijk voor het in toom houden van soorten als b.v. zevenblad en brandnetel. Zet deze soorten in een speciekuip. Maak in de bodem een aantal flinke gaten (afwatering) en laat de kuip een paar centimeter uitsteken boven de grond. Dan zijn alle wortelstokken die willen ontsnappen goed te zien.



 

Vaste planten:

Aardpeer

De wortelknollen zijn oogstbaar in najaar en winter. De plant kan woekeren en is een zeer snelle groeier. Een knolletje geeft een paar jaar later 40 liter aan knollen.
Er zijn vele variateiten, tot drie meter hoog. Er zijn verschillende kleuren knollen. Sommige soorten geven snijbloemen, Zonnebloemachtig.

Suikerwortel of skirrit

Oogst vanaf 13 maanden na zaaien, 40x40 cm ruimte. Bevat veel saccharose. Rauw, gekookt, puree, als suikervervanger in koekjes. Jong blad in voorjaar eetbaar in sla.
Na het rooien de kleine wortels terug zetten. Hoogte 150cm

Wilde rucola / grote zandkool (Diplotaxis tenuifolia)

Nog in het late najaar te zaaien. Niet verwarren met de eenjarige rucola. De eenjarige rucola heeft witte bloemen met vier smalle kroonbladeren. De bloemen van de wilde rucola zijn geel zoals bij vrijwel alle koolsoorten.

Eeuwig moes

Blijft groen in de winter, dus het blad is het hele jaar te oogsten. In het voorjaar de bloemknoppen oogsten, rode en groene variëteit. Als het bloemen geeft, dan moet je die telkens wegplukken om te voorkomen dat eeuwig moes na de bloeit sterft. Sommige soorten geven wel bloemen, anderen niet.

Zeekool

Blijft groen in de winter, dus het hele jaar te oogsten. De oogst begint vanaf het tweede jaar

Broccoli Nine star perennial

Vaste plant, oogstbaar in het voorjaar. Zie ook de opmerking bij de bloemknoppen van de gewone kolen in het voorjaar.

Kardoen

Voorjaar jonge gebleekte bladeren, lijkt op artisjok en de bloemknop is net zo te eten

Barbarakruid / winterkers / landkers

Hele jaar te oogsten, familie van de kolen, dus niet op de composthoop bij knolvoet, half schaduw, vochtige grond, ondiep zaaien op 20x20cm.
Barbarakruid is nog in het late najaar te zaaien.

Brave hendrik

Van voorjaar tot najaar te oogsten, kan wat schaduw hebben

Erbette

Hele jaar te oogsten, meerjarig familielid van de snijbiet. Wordt veel gegeten in Turkije. Liefst zon, eventueel halfschaduw.

Hertshoornweegbree

Kan zich als eenjarige of vaste plant gedragen. Zaait zichzelf in de eigen omgeving uit, dus ook als eenjarige heb je er vele jaren plezier van. Blijft groen in de winter, dus het hele jaar te oogsten, rauw of gekookt, ook de aren. Rauw kan het grasachtig smaken. Konijnen eten er van, maar laten vaak wel een stompje staan, waardoor de plant zelf niet dood gaat. Heeft dezelfde goede werking tegen insektenbeten  en brandnetelsteken als de smalle en gewone weegbree: wrijf een gekneusd blad op de beetplek zodat je het vocht op de huid aanbrengt.

Oesterblad

Rauw of gestooft, blad en bloem, Inuit ook de gekookte wortel.

Oesterblad is een koudekiemer, dus zaaien in het najaar.

Rapunzelklokje

Najaar en winter, rauw, blad en wortel

Rapunzelklokje is een koudekiemer, dus zaaien in het najaar.

Silene vulgaris

Het hele jaar te oogsten, in Italië wordt het veel gegeten. Bevat veel saponinen: goed koken en niet teveel van eten, zegt een bron. Saponinen worden ook wel zeepstoffen genoemd, het zorgt voor het schuimen en je kunt er mee wassen. Saponinen komen in heel veel groenten voor, men schat 75%. Het gehalte varieert van 0,1 tot 30%. Er zijn saponinen die als gezond bestempeld worden en die als slecht gezien worden. De waarschuwingen voor saponinen in bepaalde groenten zijn niet altijd eenduidig.

Kleine pimpernel

In de sla, komkommersmaak, niet koken want dan verliest het zijn smaak. Geen schaduw. Het is niet duidelijk of het schadelijke saponinen bevat, zie verder bij de silene. De bronnen zijn het niet met elkaar eens.

Wilde nepalspinazie

Bladeren zijn smal, opbrengst daardoor minder hoog als van andere groenten, sterft in de winter af. Voor de bloei het blad eetbaar, zaad gekookt, verbrand blad als poeder tandpasta. De wortel alleen medicinaal gebruiken en als je weet wat je doet.

Rankspinazie

Schaduwplant. Pas het derde jaar is hij voldoende groot om veel te kunnen opbrengen. Net als bij rabarber niet al te lang doorplukken in het voorjaar.

Rankspinazie is een koudekiemer, dus zaaien in het najaar.

Onsterfelijkheidskruid / jiaogulan

Komkommerfamilie, klimt, kan tot -15grC. Half schaduw of schaduw, vochtige grond, heeft stoffen die lijken op die van ginseng, vooral in augustus. Voor thee en salade. Te stekken.

Bloedzuring

Het blad is eetbaar, bevat oxaalzuur.
Halfschaduw, zure grond, wat mest. Decoratieve plant.

Kruisdistel

Spruiten, blad en wortel eetbaar. Bij de voet kunnen oesterzwammen gekweekt worden.

Crosne

Opbrengst niet groot. Ook de knolletjes zijn eetbaar, rauw of gekookt. Vooral leuk voor de afwisseling.

Pasop woekert! En tevens omdat de woelmuizen er gek op zijn, kweken in een bak waarin 5 cm onder de onderrand gaten zijn gemaakt voor de afwatering.

Aardkastanje

Er zijn twee verschillende planten die zo heten, waarvan eentje de Franse aardkastanje heet. Opbrengst niet groot, vooral leuk voor de afwisseling. Rauw of gekookt.
Voorzichtig opgraven, want de stengel breekt gemakkelijk af. Woelmuizen lusten het graag, dus beschermen, bv in een vijvermandje kweken. Wil graag vochtige grond.

 

Najaar

 

Zaaien in juli en augustus van gewone zomergroenten zoals sla, andijvie etc, zorgt voor oogsten tot aan de vorst.

 

Stekelige chayote

Komkommerachtige, klimplant. Kan niet tegen vorst (afdekken).

Als de gewone komkommers e.d. geen vruchten meer geven, komen juist de vruchten van de chayote. De chayote wordt niet gekweekt vanuit zaad. De nieuwe planten komen direct uit de vruchten.
De vrucht, de jonge bladeren, stelen, pit en wortels zijn eetbaar. De wortels zijn zetmeelrijk en worden als aardappels gegeten.

Chayote kun je rauw of gekookt eten. Doe hem niet bij andere groenten in een wokgerecht, dan is hij smakeloos. Gekookt blijft hij hard. De chayotte heeft een milde smaak, iets van komkommer met radijs en koolrabi. Er is in de toko ook een soort zonder stekels te koop, maar die is niet geschikt voor ons klimaat en is bijna smakeloos.

Nieuwzeelandse spinazie

Is geen spinazie-soort. Zaaien tussen de sla in het voorjaar, blijft lang klein en als de sla op is, krijgt de nieuwzeelandse spinazie in het najaar een groeispurt met lange uitlopers. Ideaal dus als nateelt. Kan tegen hele lichte nachtvorst. Bladeren oogsten, slinken nauwelijks in de pan.

Yakon

De knol bevat fructo-oligosaccheriden (FOS) dat goed is voor de darmen, maar bij sommigen winderigheid kan veroorzaken, maar minder sterk als bij de aardpeer. Na de eerste echte nachtvorst rooien, de witte knollen een tijdje laten liggen voor je ze eet, zodat de FOS zich kan ontwikkelen.
De plant zelf met de rode broedknolletjes in een pot zetten en koel wegzetten tot half mei. Je kunt ook alleen de broedknolletjes overhouden, maar dat gaat niet altijd goed. Vermeerderen door scheuren. Bij voorkeur beschermen tegen woelmuizen door ze te planten in een grote bak met 5 cm boven de onderkant aan de zijkanten gaten er in. Kan vele kilo’s knollen geven, dus een grote pot, maat wasmand, nemen.

 

In het late najaar te zaaien:

 

Tatsoi (koolfamilie) Tsoi Sim (koolfamilie) Amsoi (koolfamilie)
Kailan (koolfamilie) Radijssla (koolfamilie) Raapstelen (koolfamilie)
Winterpostelein Winterspinazie   Rode tuinmelde
voor het voorjaar

 

Koudekiemers, in het late najaar zaaien

 

Koudekiemers hebben een periode van vorst nodig en een sterke wisseling van temperatuur. Daarom kunnen ze het beste in het najaar gezaaid worden. In de volle grond of in potjes in de kas, tuinhuisje of op het balkon, zodat ze toch hun vorst krijgen.
Ook het rapunzelklokje, oesterblad en rankspinazie (vaste planten) zijn koudekiemers.

Berglook

Ook uit de bolletjes te vermeerderen

Papaver (papaver somniferum)

Maanzaad is het geroosterde zaad van de papaver (klaproos). Van het sap van de witte papaver wordt in Afganistan heroine gemaakt. De werkzame stof zit in alle delen van de plant. Van teveel maanzaad eten (de naam geeft het al aan) raak je aardig van de kaart. Dus met mate gebruiken.

 

Onkruiden

 

Knopkruid

Tot de eerste vorst te oogsten.

Weegbree

Hele jaar. De bladeren die verschijnen na  het afsnijden van de eerste bladeren zijn malser. Fijn snijden ivm de nerven. Tegen insektenbeten en brandnetelsteken helpt smalle weegbree nog wat beter dan de gewone: wrijf een gekneusd blad op de beetplek zodat je het vocht op de huid aanbrengt.

 

Winter

In de winter zijn winterpostelein, winterspinazie, prei, veldsla en andijvie nog volop te oogsten. Andijvie kan tegen temperaturen tot 20 oC mits geteeld op een verhoging, Andijvie kan niet tegen natte voeten.
Parella Red (sla) Wintercrop (sla) Artic King (sla)
Kan tegen -10 oC.
Niet warm zaaien!
Snijbiet Groenlof
Kan lichte vorstschade oplopen bij strenge (dag)vorst, dan bij voorkeur even afdekken.
Roodlof

Molsla

Is een gekweekte paardenbloem, minder bitter

Bladchichorei

De stengels zijn niet bitter, het blad er om heen wel. Na het koken blijven vooral de stengels over, dus je kunt er eventueel voor kiezen het meeste blad niet mee te koken. Beschermen tegen konijnen en woelmuizen, vooral de molsla

 

Eenjarige wortelgroenten:

 

Haverwortel / Paarse morgenster

Laat eens eentje bloeien, ze zijn mooi, wordt ook als bloemenplant verkocht in de tuincentra, zaait zichzelf uit. Ziet er boven de grond uit als grassprieten. Dicht bij de grond zie je dat het anders is als gras, grijzige kleur.

 Pastinaak

Wortelpeterselie

Na vorst lekkerder. Zowel blad als wortel te gebruiken. Eet alleen peterseliewortel waar je hem zelf gezaaid hebt, omdat hij lijkt op giftige wilde planten.

Schorseneer

Winterwortelen

Kunnen tegen een paar graden vorst. Langer bewaren door ze in te kuilen.
Beschermen tegen woelmuizen door kippengaas of golfplastic in de grond te zetten. Woelmuizen houden ook niet van narcissen.

 

Kolen

 

De meeste koolsoorten kunnen een paar graden vorst hebben. Palmkool, boerenkool, spruiten, rapen en savooiekool kunnen goed tegen de vorst

Snijkool Red Russian

Zaait zichzelf gemakkelijk uit. Beschermen tegen konijnen en duiven.

 

Voorjaar

 

Vroeg te oogsten

 

Je kunt van alle kolen de bloemknoppen met een stukje stengel eten als broccoli. Laat de koolplanten aan het eind van het jaar in de tuin staan. Snij de steel vlak onder de kool door om de kool te oogsten en laat zoveel mogelijk van de onderste bladen aan de steel zitten. Het onderste deel van de plant blijft dus in de grond staan. Hier komen in het voorjaar van het tweede jaar meerdere nieuwe kleinere kooltjes uit en de bloemknoppen. De bloemen kun je ook eten, dus mocht een knop al half in bloei zijn, dan is dat geen punt.

ook vroeg te zaaien en te oogsten zijn: raapstelen, radijs (blad is ook eetbaar, indien harig even kort koken), radijssla (meer blad dan knol), snijsla, rode tuinmelde en veldsla.

Gele Gotte (Sla)

Grootte van een tennisbal. Is de vroegste sla die je in het voorjaar zaait.

 

Onkruiden:

 

Melganzevoet

Paardenbloem
Blad, van de bloemblaadjes kan gelei/jam gemaakt worden.

Paarse dovenetel
Met bloem en al te eten.

Zevenblad
Kun je o.a. in een quiche verwerken

Brandnetel Perzikkruid

Vogelmuur

Is er het hele jaar, maar vooral van maart tot mei, in de hete zomer verdrogen ze. Notensmaak. Kan rauw en gekookt. Als je aan het steeltje trekt, trekt het wat draden. Heeft witte bloemetjes. Let op, er is een giftig soort met rode bloemen dat er sterk op lijkt: guichelheil. Zeer zeldzaam is het blauwe guichelheil en het teerrozewitte teerguichelheil. De bloemen zijn anders: 5 kroonbladeren, terwijl de vogelmuur er weliswaar ook 5 heeft, maar die zijn zo sterk ingeveerd, dat het er 10 lijken.

Kleine veldkers

Als je knolvoet hebt, niet op de composthoop, familie van de tuinkers, rauw. Groeit ook in bloempotten van de kamer- en andere planten die je bij een tuinzaak koopt

Volkstuinenvereniging Groen Gennep - Genneperweg 199 - 5644 RS - Eindhoven